- Με αφορμή τη συμπλήρωση δύο δεκαετιών από την υπογραφή της Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης Ελλάδας και Κίνας, ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής αναφέρθηκε στις εξελίξεις που έχουν διαμορφώσει τις σχέσεις των δύο χωρών, αλλά και στα αποτελέσματα που προέκυψαν από την κινεζική παρουσία στο λιμάνι του Πειραιά. Μιλώντας σε μεταπτυχιακούς φοιτητές του Πανεπιστημίου Tsinghua, παρουσίασε τη δική του αποτίμηση της ελληνοκινεζικής συνεργασίας και παράλληλα τοποθετήθηκε εκτενώς για τις διεθνείς γεωπολιτικές ανακατατάξεις, ασκώντας έντονη κριτική σε πλευρές της δυτικής πολιτικής και υποστηρίζοντας την ανάγκη μιας περισσότερο σύνθετης και πολυδιάστατης ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.
Ο κ. Καραμανλής χαρακτήρισε την Ελλάδα και την Κίνα δύο χώρες με διαφορετικό μέγεθος και γεωπολιτικό βάρος, οι οποίες όμως κατάφεραν μέσα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα να δημιουργήσουν ένα ιδιαίτερα ισχυρό πλαίσιο συνεργασίας. Όπως ανέφερε, σημαντικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη έπαιξε η συγκυρία των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας το 2004 και του Πεκίνου το 2008. Η εμπειρία της Ελλάδας από τη διοργάνωση των Αγώνων δημιούργησε ένα πεδίο ανταλλαγής τεχνογνωσίας και ενίσχυσε τις επαφές μεταξύ των δύο πλευρών.
Η συγκεκριμένη συγκυρία συνδυάστηκε, σύμφωνα με τον πρώην πρωθυπουργό, με μια ευρύτερη στρατηγική επιλογή. Η ταχεία οικονομική ανάπτυξη της Κίνας και η επιδίωξή της να ενισχύσει την παρουσία της στις διεθνείς αγορές δημιούργησαν την ανάγκη για αξιόπιστες πύλες προς την Ευρώπη. Η Ελλάδα, από την πλευρά της, επιδίωκε να διευρύνει τις διεθνείς της σχέσεις και να αξιοποιήσει τη γεωγραφική της θέση, προωθώντας μια εξωτερική πολιτική με περισσότερες οικονομικές και γεωπολιτικές διαστάσεις.
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία αποδόθηκε στη ναυτιλία, στο εμπόριο και στον τουρισμό. Η ισχυρή ελληνική ναυτιλιακή παρουσία θεωρήθηκε ένα από τα σημαντικότερα κοινά σημεία ενδιαφέροντος, ενώ παράλληλα η Αθήνα επιδίωξε να ενισχύσει τις εξαγωγές ελληνικών προϊόντων στην κινεζική αγορά και να προσελκύσει περισσότερους Κινέζους επισκέπτες στην Ελλάδα.
Καθοριστικό σταθμό αποτέλεσε η υπογραφή της Ολοκληρωμένης Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης το 2006, κατά την επίσημη επίσκεψη του Κώστα Καραμανλή στην Κίνα. Η συμφωνία, που υπεγράφη με τον τότε Κινέζο πρωθυπουργό Wen Jiabao, έδωσε θεσμικό και πολιτικό βάθος στις διμερείς σχέσεις και έθεσε ως βασικό στόχο την ενίσχυση της συνεργασίας στους τομείς της ναυτιλίας, των λιμένων και των μεταφορών.
Σύμφωνα με τον πρώην πρωθυπουργό, ήδη από εκείνη την περίοδο υπήρχε η αντίληψη ότι η Ελλάδα μπορούσε να λειτουργήσει ως σημαντικός κόμβος για τη μεταφορά κινεζικών προϊόντων προς τα Βαλκάνια και την ευρωπαϊκή αγορά. Παράλληλα, εξεταζόταν η δυνατότητα ανάπτυξης παραγωγικών και διαμετακομιστικών δραστηριοτήτων στην Ελλάδα, καθώς και η αξιοποίηση του ελληνικού εμπορικού στόλου για τη μεταφορά προϊόντων προς διάφορες διεθνείς αγορές.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη συνέχεια στη σχέση μεταξύ της ελληνικής ναυτιλίας και της κινεζικής οικονομίας. Υποστήριξε ότι οι δύο κλάδοι έχουν αναπτύξει μια σχέση αλληλεξάρτησης με σημαντική διεθνή οικονομική διάσταση. Ο ελληνόκτητος στόλος παραμένει ένας από τους ισχυρότερους στον κόσμο και οι Έλληνες πλοιοκτήτες έχουν διαχρονικά αξιοποιήσει τις δυνατότητες της κινεζικής ναυπηγικής βιομηχανίας. Όπως ανέφερε, από το 2000 και μετά έχουν παραγγελθεί περισσότερα από 1.000 πλοία από ελληνικές ναυτιλιακές επιχειρήσεις σε κινεζικά ναυπηγεία.
Ο ίδιος υπογράμμισε επίσης τη σημασία της ελληνικής ναυτιλίας για τη μεταφορά κινεζικών εμπορευμάτων και ενεργειακών πόρων. Κατά την εκτίμησή του, η συμβολή των ελληνικών πλοίων στις κινεζικές εισαγωγές και εξαγωγές αποδεικνύει ότι η σχέση των δύο χωρών δεν περιορίζεται σε επενδύσεις και εμπορικές συμφωνίες, αλλά έχει αποκτήσει ευρύτερο στρατηγικό χαρακτήρα.
Σημαντικότερο ίσως παράδειγμα αυτής της συνεργασίας θεωρεί την επένδυση της COSCO στον Πειραιά. Ο κ. Καραμανλής περιέγραψε τις πρώτες επαφές με την κινεζική εταιρεία και ειδικότερα με τον τότε επικεφαλής της, Wei Jiafu. Οι συζητήσεις ξεκίνησαν κατά την επίσκεψή του στην Κίνα το 2006 και συνεχίστηκαν στην Αθήνα. Η διαδικασία οδήγησε τελικά στη συμφωνία του 2008, με την οποία η COSCO ανέλαβε τη λειτουργία και διαχείριση δύο προβλητών εμπορευματοκιβωτίων στο λιμάνι του Πειραιά.
Ο πρώην πρωθυπουργός σημείωσε ότι η επιλογή αυτή είχε προκαλέσει αντιδράσεις και επιφυλάξεις σε ορισμένους από τους διεθνείς εταίρους της Ελλάδας. Υποστήριξε, ωστόσο, ότι την εποχή εκείνη δεν υπήρχε αντίστοιχη πρόταση από άλλον σοβαρό διεθνή επενδυτή για τον Πειραιά. Κατά συνέπεια, θεωρεί ότι η απόφαση να προχωρήσει η συνεργασία με την COSCO αποτέλεσε μια επιλογή που δικαιώθηκε από την πορεία των πραγμάτων.
Ως βασικό τεκμήριο αυτής της άποψης παρουσίασε τη σημαντική άνοδο του λιμανιού στις διεθνείς κατατάξεις. Ο Πειραιάς, όπως ανέφερε, έχει εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων παγκοσμίως και αποτελεί πλέον σημαντικό κόμβο για τις μεταφορές μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. Η ανάπτυξη των λιμενικών υποδομών έχει ενισχύσει παράλληλα το ενδιαφέρον για τη δημιουργία νέων επενδύσεων και ανταγωνιστικών υποδομών στην ευρύτερη περιοχή.
Κατά τον Κώστα Καραμανλή, η παρουσία της COSCO δεν περιορίζεται στη διαχείριση των λιμενικών εγκαταστάσεων. Η εταιρεία έχει επεκτείνει τη δραστηριότητά της στον τομέα των logistics, δημιουργώντας υποδομές που μπορούν να υποστηρίξουν την τελική διανομή προϊόντων προς τις ευρωπαϊκές αγορές. Αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στις συνεργασίες με μεγάλες επιχειρήσεις του τεχνολογικού κλάδου και υποστήριξε ότι η ανάπτυξη του Πειραιά έχει δημιουργήσει μια εναλλακτική διαδρομή για τη μεταφορά προϊόντων προς την Ευρώπη, μειώνοντας τον απαιτούμενο χρόνο σε σχέση με ορισμένα παραδοσιακά βόρεια ευρωπαϊκά λιμάνια.
Εκτίμησε ακόμη ότι υπάρχουν περιθώρια για περαιτέρω αξιοποίηση της ελληνοκινεζικής συνεργασίας, ιδιαίτερα στους τομείς των logistics, των υποδομών και της ναυπηγικής. Παράλληλα, έκανε λόγο για δυνατότητες διεύρυνσης των επενδύσεων και πέρα από την περιοχή του Πειραιά.
Στο επίπεδο του εμπορίου, ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στην προσπάθεια αύξησης των ελληνικών εξαγωγών προς την Κίνα. Το ελληνικό κρασί, το ελαιόλαδο, το μέλι και οι χυμοί φρούτων είναι, όπως είπε, προϊόντα που μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη παρουσία στην κινεζική αγορά. Ειδικά για το κρασί, σημείωσε ότι οι ελληνικές επιχειρήσεις έχουν αρχίσει να παρουσιάζουν στους Κινέζους καταναλωτές τις εγχώριες ποικιλίες, αν και οι εξαγωγικές ποσότητες παραμένουν μικρότερες σε σύγκριση με άλλες χώρες.
Αναφέρθηκε επίσης στις προοπτικές που δημιουργεί ο κινεζικός τουρισμός για την Ελλάδα. Η ενίσχυση των ταξιδιωτικών ροών μετά την περίοδο της πανδημίας, σε συνδυασμό με τη βαθύτερη προβολή της Ελλάδας ως προορισμού με σημαντική ιστορική και πολιτιστική παράδοση, μπορεί να συμβάλει περαιτέρω στην ανάπτυξη των διμερών σχέσεων. Ο τουρισμός, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτελεί έναν από τους τομείς στους οποίους υπάρχει σημαντικό περιθώριο περαιτέρω ανάπτυξης.
Σημαντικό στοιχείο της προσέγγισης των δύο χωρών χαρακτήρισε και τις σχέσεις μεταξύ των κοινωνιών τους. Οι πολιτιστικές και ακαδημαϊκές ανταλλαγές έχουν ενισχυθεί, ενώ αυξάνεται το ενδιαφέρον για τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας στην Κίνα και της κινεζικής στην Ελλάδα. Πανεπιστημιακές συνεργασίες, ανταλλαγές φοιτητών και καθηγητών, υποτροφίες και κοινές εκπαιδευτικές δράσεις έχουν δημιουργήσει ένα ευρύτερο δίκτυο επαφών μεταξύ των δύο λαών.
Στο δεύτερο μέρος της ομιλίας του, ο κ. Καραμανλής μεταφέρθηκε στις διεθνείς εξελίξεις, υποστηρίζοντας ότι το παγκόσμιο σύστημα βρίσκεται σε μια περίοδο βαθιάς αναμόρφωσης. Περιέγραψε έναν κόσμο περισσότερο πολυκεντρικό και ασταθή, στον οποίο η ισχύς, οι γεωπολιτικές επιδιώξεις και οι σφαίρες επιρροής αποκτούν ξανά ιδιαίτερη σημασία.
Κατά την άποψή του, η μεταπολεμική διεθνής τάξη βρίσκεται υπό σημαντική πίεση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να διατηρήσουν τον πρωταγωνιστικό τους ρόλο, ενώ παράλληλα άλλες μεγάλες δυνάμεις επιδιώκουν μεγαλύτερη επιρροή και αναθεώρηση πλευρών της τάξης που διαμορφώθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι εξελίξεις στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή, σε συνδυασμό με τις οικονομικές πιέσεις και τις κοινωνικές αναταράξεις στις δυτικές χώρες, αποτελούν, σύμφωνα με τον ίδιο, ενδείξεις της νέας πραγματικότητας.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία βρέθηκε στο επίκεντρο της κριτικής του. Ο πρώην πρωθυπουργός χαρακτήρισε τη ρωσική εισβολή παράνομη και άδικη, υποστήριξε όμως ότι η σημερινή κρίση δεν μπορεί να εξεταστεί χωρίς να ληφθούν υπόψη και οι προηγούμενες εξελίξεις στις σχέσεις της Ουκρανίας με τη Δύση. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η αλλαγή στάσης της αμερικανικής κυβέρνησης απέναντι στη Ρωσία και η άσκηση πιέσεων προς το Κίεβο για έναν συμβιβασμό δημιούργησαν νέα δεδομένα για την Ευρώπη.
Ο κ. Καραμανλής άσκησε ιδιαίτερα έντονη κριτική στη δυτική αντιμετώπιση διαφορετικών διεθνών κρίσεων. Υποστήριξε ότι η επιλεκτική εφαρμογή αρχών και κανόνων πλήττει την αξιοπιστία του δυτικού κόσμου. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε τη στάση απέναντι στην Τουρκία και την Κύπρο, συγκρίνοντάς την με την αντίδραση της Δύσης στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ενώ η Ρωσία αντιμετωπίζει κυρώσεις και η Ουκρανία λαμβάνει σημαντική πολιτική και στρατιωτική υποστήριξη, η συνεχιζόμενη κατοχή τμήματος της Κυπριακής Δημοκρατίας δεν αντιμετωπίζεται με αντίστοιχο τρόπο. Εκτίμησε ότι αυτή η διαφορά μεταχείρισης δημιουργεί ερωτήματα ως προς τη συνέπεια της δυτικής επιχειρηματολογίας περί υπεράσπισης του διεθνούς δικαίου και των αρχών.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και στην ευρύτερη σχέση των ΗΠΑ με τους Ευρωπαίους συμμάχους τους. Υποστήριξε ότι οι τελευταίες κρίσεις έχουν αναδείξει σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού και ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δυσκολεύεται να διαμορφώσει έναν αυτόνομο και αποφασιστικό ρόλο σε ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την ασφάλεια και τα συμφέροντά της.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο πρώην πρωθυπουργός τάχθηκε υπέρ μιας ελληνικής εξωτερικής πολιτικής που θα διατηρεί τις παραδοσιακές συμμαχίες της χώρας, χωρίς όμως να περιορίζεται αποκλειστικά σε αυτές. Όπως υποστήριξε, η Ελλάδα είναι σταθερά ενταγμένη στον δυτικό κόσμο, αλλά οι αλλαγές που συντελούνται στο εσωτερικό του δυτικού συστήματος καθιστούν αναγκαία μια πιο ευέλικτη προσέγγιση.
Στο πλαίσιο αυτό, θεωρεί σημαντική τη διατήρηση και περαιτέρω ανάπτυξη των σχέσεων με την Κίνα. Υπενθύμισε ότι το Πεκίνο έχει εκφράσει τη στήριξή του στην κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ η Ελλάδα ακολουθεί την πολιτική της μίας Κίνας. Παράλληλα, η ναυτιλία, το εμπόριο, οι επενδύσεις, ο τουρισμός και η εκπαίδευση δημιουργούν ένα ευρύ πεδίο κοινών συμφερόντων.
Ο κ. Καραμανλής υποστήριξε ότι η συνεργασία Αθήνας και Πεκίνου μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα για το πώς δύο χώρες που ανήκουν σε διαφορετικά γεωπολιτικά περιβάλλοντα μπορούν να αναπτύξουν σχέσεις στη βάση του αμοιβαίου συμφέροντος και του σεβασμού. Κατά την άποψή του, σε μια περίοδο κατά την οποία οι διεθνείς αντιπαραθέσεις εντείνονται, η ενίσχυση της κατανόησης και της συνεργασίας μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Κλείνοντας, αναφέρθηκε και στην προσωπική του εμπειρία από την Κίνα, θυμίζοντας ότι είχε ταξιδέψει στη χώρα ήδη από το 1979, όταν σε ηλικία 23 ετών συνόδευσε τον τότε πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή στην πρώτη επίσημη επίσκεψη Έλληνα πρωθυπουργού στην Κίνα. Εκείνη την εποχή, όπως ανέφερε, είχε την ευκαιρία να γνωρίσει από κοντά τον Deng Xiaoping και να διαπιστώσει τα πρώτα στάδια μιας διαδικασίας που θα οδηγούσε την Κίνα σε έναν πρωτοφανή οικονομικό και κοινωνικό μετασχηματισμό.
Με βάση αυτή την προσωπική εμπειρία, αλλά και την πορεία των ελληνοκινεζικών σχέσεων τις τελευταίες δεκαετίες, ο πρώην πρωθυπουργός εκτίμησε ότι η συνεργασία που ξεκίνησε πριν από είκοσι χρόνια απέκτησε ουσιαστικό περιεχόμενο και παρήγαγε αμοιβαία οφέλη. Παράλληλα, εξέφρασε την πεποίθηση ότι υπάρχουν σημαντικά περιθώρια για περαιτέρω διεύρυνση των σχέσεων Ελλάδας και Κίνας, αλλά και για αξιοποίηση της ελληνικής θέσης ως γέφυρας μεταξύ της Ασίας, της Μεσογείου και της Ευρώπης.
