Χθες, στη Βουλή των Ελλήνων, δεν παρακολουθήσαμε απλώς μια ακόμη κοινοβουλευτική ομιλία. Παρακολουθήσαμε μια πολιτική παρέμβαση βαρύτητας, μια τοποθέτηση που ήρθε για να θέσει το πλαίσιο της αλήθειας, μακριά από επικοινωνιακά σόου και κυβερνητική αλαζονεία. Ο λόγος για την ομιλία του πρώην Πρωθυπουργού, Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος, απέναντι σε όσους έχουν εθιστεί στον εφησυχασμό, υψώνει ανάστημα και μιλά με παρρησία για τα εθνικά θέματα.
Καταρχάς, αυτό που έκανε αμέσως μεγάλη εντύπωση ήταν η εισαγωγή της ομιλίας του. Με μια εύστοχη αντιστροφή των κυβερνητικών χαρακτηρισμών, διέλυσε τη φράση του Πρωθυπουργού περί «επαγγελματιών ανησυχούντων». Η ατάκα του, ότι «δεν υπάρχουν επαγγελματίες ανησυχούντες, υπάρχουν ερασιτέχνες εφησυχασμένοι» , είναι μια φράση που θα μείνει. Δεν είναι απλά ένα εύστοχο λογοπαίγνιο. Είναι μια ολόκληρη φιλοσοφία: η εθνική εγρήγορση δεν είναι επάγγελμα, είναι χρέος. Είναι, όπως ο ίδιος τόνισε, μια «πράξη συνείδησης» . Αυτή η τοποθέτηση αποκαλύπτει το κενό μιας κυβέρνησης που θεωρεί ενοχλητικές όσες φωνές προειδοποιούν για κινδύνους και επισημαίνουν λάθη. Ο Σαμαράς υπενθύμισε σε όλους ότι ο προβληματισμός για την ακρίβεια, τη διαφθορά, ακόμα και για τις υποκλοπές, για τις οποίες άφησε ξεκάθαρα υπονοούμενα, δεν είναι ψάρεμα εντυπώσεων, είναι η ουσία της πολιτικής ευθύνης .
Προχωρώντας στο κυρίως θέμα, την εξωτερική πολιτική, η ανάλυση του Αντώνη Σαμαρά ξεχώρισε για τη γεωπολιτική της εμβρίθεια. Μας παρουσίασε μια ψύχραιμη ανάγνωση των παγκόσμιων εξελίξεων, από την επάνοδο Τραμπ και τη στάση Πούτιν, έως τον νέο ρόλο του Ισραήλ και την αμηχανία της Ευρώπης . Κατηγόρησε ευθέως την κυβέρνηση για «επικοινωνιακά show-offs» και για μια πολιτική που ακολουθεί το δόγμα του «όπου φυσάει ο άνεμος» . Αυτή η κριτική δεν είναι ισοπεδωτική. Είναι μια τεκμηριωμένη παρατήρηση πως η χώρα κινείται χωρίς στρατηγικό βάθος, χωρίς διορατικότητα.
Το σημείο, όμως, όπου η ομιλία του απέκτησε ακόμα μεγαλύτερη αξία, ήταν η αποτύπωση μιας θετικής πρότασης. Δεν έμεινε μόνο στην κριτική. Αναφέρθηκε στη μοναδική γεωπολιτική συγκυρία που έχει δημιουργηθεί για την Κύπρο, χαρακτηρίζοντας την «ιδανική ευκαιρία» που δεν πρέπει να πάει χαμένη . Η επισήμανση του ότι επιβάλλεται η μόνιμη συστάθμευση ελληνικών και ευρωπαϊκών δυνάμεων στην Κύπρο , δείχνει έναν ηγέτη που σκέφτεται πέρα από την καθημερινότητα, σε επίπεδο ιστορικής ευθύνης. Μάλιστα, είχε τη γενναιότητα να αναγνωρίσει ως «αυτονόητες και θετικές» τις κινήσεις της κυβέρνησης για αποστολή φρεγατών και Patriot, επιδεικνύοντας, όπως σημείωσαν και αναλυτές, υπεύθυνη στάση και όχι τυφλή αντιπολίτευση . Η πολιτική δεν είναι μόνο να λες «όχι», είναι να λες «ναι» στο σωστό, αλλά να ζητάς ακόμα περισσότερα.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η διαφορά: ο κ. Σαμαράς αναγνωρίζει τις σωστές κινήσεις, αλλά αμέσως επισημαίνει την κρισιμότερη παράλειψη: «δεν αντέδρασε (η κυβέρνηση) στην Κάσο, που -για να μη ξεχνιόμαστε- κείται εγγύτερα από την Κύπρο» . Αυτή είναι η ουσία της «διορατικότητας» που λείπει. Να βλέπεις τον κίνδυνο στην αυλή σου, όχι μόνο μακριά. Είναι το ίδιο δόγμα που οδηγεί και στο να λες ότι χρειαζόμαστε αποτροπή έναντι της Τουρκίας, που απειλεί καθημερινά, κι όχι μόνο έναντι του Ιράν, που δημιούργησε έναν παροδικό συναγερμό 15 ημερών .
Η μεγάλη, όμως, αποκάλυψη και η συνεισφορά της ομιλίας του, που πρέπει να συζητηθεί σοβαρά, είναι η ανάλυση του άρθρου 30 της σύμβασης με την Chevron. Εδώ, ο πρώην Πρωθυπουργός κατέθεσε συγκεκριμένη επιχειρηματολογία. Θύμισε ότι το 2019, με την Total, ανάλογη ρήτρα δεν υπήρχε. Τι άλλαξε; Το παράνομο Τουρκολιβυκό μνημόνιο . Και με μια αριστοτεχνική ανάλυση, απέδειξε ότι η παράγραφος 3 του άρθρου 30, που μιλά για «ένα ή περισσότερα γειτονικά κράτη», δεν μπορεί παρά να αφορά τη Λιβύη, ανοίγοντας διάπλατα την «κερκόπορτα» . Το ερώτημά του «ποιά είναι τα περισσότερα γειτονικά κράτη πέρα από τη Λιβύη;» είναι ένα ερώτημα που η κυβέρνηση δεν μπόρεσε να απαντήσει. Η διαπίστωση ότι «εμείς οι ίδιοι φαίνεται να δεχόμαστε ότι θα μειωθεί η περιοχή που μισθώνουμε» είναι μια σοβαρή καταγγελία που αποκαλύπτει πολιτική αφέλεια ή, ακόμα χειρότερα, κρυφή ατζέντα. Και η στάση του αυτή, αποθεώθηκε από την ουσία της, όταν ακόμα και το ΠΑΣΟΚ διαχώρισε τη στάση του, καταψηφίζοντας τα άρθρα για την Κρήτη λόγω του άρθρου 30 .
Τέλος, η ομιλία του είχε και μια βαθιά παραταξιακή διάσταση. Όταν είπε, απευθυνόμενος στα κυβερνητικά έδρανα, «Η μεταλλαγμένη Νέα Δημοκρατία μού κάνει εμένα και μάθημα για τις εξορύξεις;» , δεν έκανε μια απλή αντιπαράθεση. Θύμισε σε όλους ότι εκείνος ήταν που από το 2012 είχε ξεκινήσει τις έρευνες για υδρογονάνθρακες, τη στιγμή που ο κ. Μητσοτάκης, μέχρι πρότινος, τα χαρακτήριζε «αγαθό του παρελθόντος» και «χαμένη υπόθεση» . Αυτή η αντίφαση, αυτή η στροφή 180 μοιρών χωρίς καμία αυτοκριτική, αποκαλύπτει την έλλειψη σταθερών αρχών. Η πλευρά του Σαμαρά, μάλιστα, είχε προειδοποιήσει: καλύτερα να ανησυχείς από πριν, παρά να γίνεσαι «επαγγελματίας στην κυβίστηση», αλλάζοντας θέσεις ανάλογα με το ποιος είναι Πρόεδρος στις ΗΠΑ .
